Abdullah b. Mübârek [rahmetullahi aleyh] senedini vererek, bir adamdan şunu rivayet etmiştir. Bir adam (Halid b. Ma'dân), Muâz b. Cebel'e [radıyallahu anh],
"Bana, Resûlullah'tan [sallallahu aleyhi vesellem] işittiğin bir hadis naklet" dedi. Muâz b. Cebel [radıyallahu anh] ağladı, öyle ki susmayacak zannettim. Sonra sakinleşti ve peşinden şöyle dedi:
Çocuk, anne ve babasına verilmiş bir emanettir. Onun temiz kalbi değerli bir cevher gibidir. Mum gibi şekil alabilir ve bütün şekillerden de temizdir. Kendisine ekilen her tohumun yeşerdiği temiz bir toprak gibidir. Eğer hayır tohumu ekilirse din ve dünya saadeti yeşerir; annesi, babası ve hocası da onun sevabına ortak olurlar. Bunun aksine olursa o ileride bedbaht olur, ve üstadı da onun günahlarına ortak olurlar.
İslâm dini, insanların dayanışmasına, birbiriyle görüşüp konuşmalarına, toplum halinde medeniyet üzere yaşamalarına büyük önem vermiştir. Müslümanların birbirleriyle geçinmelerinde samimiyet, tevazu, sadelik, zorlanmama, karşılıklı yardım, nezaket, saygı, sevgi ve hayırseverlik bir esastır.
Zâhirî edepler: Kur' ân-ı Kerîm okurken altı zâhirî edebi gözetmek gerekir:
Birincisi: Kur'an'ı hürmetle okumalıdır. Kişi namazda olduğu gibi ilk olarak abdest almalı, kıbleye yönelmeli ve başı eğik bir halde olmalıdır.
Hz. Ali [radıyallahu anh] demiştir ki: "Kim Kur'an'ı namazda ayakta okursa, ona okuduğu her harf için yüz sevap verilir. Namazda otururken okusa her harfine elli sevap verilir. Namazın dışında abdestli olarak okusa her harfine yirmi sevap verilir. Abdestsiz olarak okuyan kimseye ise her harfine on sevap verilir.”
Yüce dinimiz, güzel ahlâk sahibi olmak için gerekli olan her şeyi emir ve tavsiye etmiş, kötü olan her hareketi de yasaklamıştır. Toplum içinde huzur, sükûn ve güvenin olabilmesi için, fertlerin ahlâk sahibi olmaları ve birbirlerinin haklarına saygı göstermeleri lâzımdır. Toplum içinde bulunan her insan, haksızlık etmekten, başkalarına zarar vermekten sakınmalıdır. Güzel ahlâklı müslümanlar, Allah ve Resûlü katında sevimli olduğu gibi, insanlar nazarında da sevgi ve saygı görürler.
Kur'ân-ı Kerîm'i öğrenen kimse büyük bir dereceye nail olur. Kur'an'a karşı hürmeti gözetmek gerekir. Kişi kendisini lüzumsuz şeylerden korumalı ve tüm hallerinde edebini muhafaza etmelidir. Böyle yapmayan kimseye Kur'an'ın hasım olmasından korkulur.
Resûlullah [sallallahu aleyhi vesellem] şöyle buyurmuştur:
"Ümmetimin münafıklarının çoğu, Kur'an ezberleyenler arasından çıkar."1
Bütün ilâhî dinlerin tek amacı, insanlar için dünya ve âhiret mutluluğunu sağlamaktır. Bunun yolu, Hakk'a kulluk ile halka; yani Hakk'ın yarattıklarına iyi davranmaktan geçer. Bu yüzden sevgili Peygamberimiz (s.a.v),
"Ben ancak güzel ahlakı tamamlamak üzere gondenidim."1 buyurarak nübüvvetin esasının "güzel ahlâk" temeline dayalı bir sistem inşa etmek olduğunu ifade etmiştir. Kur'ân-ı Kerîm onun hakkında,
Allah Resûlü [sallallahu aleyhi vesellem] konuyla ilgili şu hadis-i şerifleri buyurmuştur:
"Bir hurma da olsa sadaka verin. Çünkü o, (az da olsa) açlığı giderir, suyun ateşi söndürüp yok ettiği gibi hataları söndürüp yok eder. "1
"Yarım hurma ile de olsa (onu sadaka verip) ateşten korunmaya bakın. Eğer sadaka verecek bir şey bulamaz iseniz, (mümin kardeşlerinize) güzel söz söyleyerek cehennemden kurtulmaya çalışın."2
Dinimiz baştan sona güzel ahlâktan ibarettir. Güzel ahlâk, Kur'an ile sünnetin yol göstericiliğinde ilâhî edep ve ölçülere yani helâl ve harama dikkat ederek Rabbimiz'e dost olmaktır. Kısaca takvâ ehlinden olmaktır.
Güzel ahlâk, yüce Allah'ın kuluna en büyük hediyesidir. Dünyada emniyet, âhirette kurtuluş sebebidir. Bütün şeref ve huzur ondadır. İnsan çeşitli terbiye ve tedavi yolları ile fıtratındaki bozuk ahlâki güzele çevirebilir. Çünkü dinimiz güzel ahlâkı emretmiştir. Hz. Peygamber (s.a.v) güzel ahlâkı tarif, talim ve tatbik ederek tamamlamak için gönderilmiştir. Her insanın fıtratı farklı olmakla birlikte, güzel ahlâktan bir payı vardır, olmalıdır.
Ey sevgili ve aziz Oğlum! — Allah seni kendisine muti olan kullarından kılsın ve dostlarının yolundan yürütsün — Bilmiş ol ki, en güzel nasihatlerin kaynağı Hazreti peygamber sallallahu aleyhi ve sellemi Risaletidir. Eğer sen şimdiye kadar ondan bnşka şeyler öğrendiysen benim nasihatime ne ihtiyacın var? Şayet o risalet kaynağından hala bir şey almadıysan söyle bana: Geçirdiğin bunca yıllar boyunca ne kazandın ne öğrendin.
Bir gün Behlûl, Harun Reşid’in meclisine girer, bir köşeye büzülüp oturur ve Harun ona:
— Başını meclisin üst tarafına kaldır, der.
— Oturduğum yer yok olacağına göre üstüde yok olacaktır diye mukabele eder ve şöyle bir beyt irad eder:
“Pabuç düzeltmeye de razı olursun, yeterki adam ol! Çünkü ruhî kemale ermemiş kişi yükselemez. Hak etmediği mevkiye çıksa bile bir gün yine ayağa düşer..»
Alemlerin Sırrı, İmam-ı Gazali
Haz. Süleyman, haftayı, bir kısmını askerlere, bir kısmını halkın meselelerine, diğer bir kısmını ibadete, kalan kısmını da hikmetleri dinlemeye ve kadınlarla meşgul olmaya ayırırdı.. Ara sıra şöyle derdi:
«Ey ülkenin sahibleri! Ehli ilim ve ehli salâh'dan ayrılmayın! Çünkü şaşırdığınız zaman, sizi doğru yola onlar koyar. Aklınızın takıldığı şeyi size onlar açıklar. Öfkelendiğinizde sizi yumuşatmayı ancak onlar başarırlar. Elinizde avcunuzda bir şeyiniz olmadığında size harcıyacak olan yine onlardır..”
Alemlerin Sırrı, İmam-ı Gazali
Necaşi, Ebu Talip oğlu Cafere sordu:
— Peygamber eshabı ile yemek yerken nasıl yaparlar?
— Yere sofrayı kor, onlarla birlikte yer. Bu arkadaşlarının sevgisini kazanmak için en büyük tevazu göstergesidir, sanırım.
— Evet doğru söylüyorsun.. Çünkü O, kıral olsaydı, kendisine has mükellef yemekler yerdi, sofrasında içki, kaymak eksik etmezdi, paraya mala, mülke son derece düşkün olurdu.. Ona selâmımı ulaştırmanda bir sakınca görmüyorum. Çünkü O, herkese iyi davranıyor; yabancıların, kaside söyliyen herkesin ağzında onun namı dolaşmaktadır..
Alemlerin Sırrı, İmam-ı GazaliMü'minlerin emiri, Ali bin Ebu Talib der ki:
«Cehl'in kardşiyle arkadaş olma, sakın bundan sakın! Nice cahiller vardır ki, kendisine arkadaş olan halim, selim kişileri felâkete sürüklemiştir.. Kişi, kişinin aynasıdır, gezdiği arkadaşı ile tanınır. Herşeyi, benzeriyle ölçülür, kalbden kalbe de hiç şüphe yok ki bir yol vardır.. Buluşunca birbirlerini tanırlar..»
Alemlerin Sırrı, İmam-ı Gazali
İslâm dini, insanın hem kendisiyle hem de çevresindeki insanlarla uyumlu olmasını ister. Böyle bir uyum sayesinde insan birtakım değerleri elde eder. Bu değerlere ahlâkî faziletler denir. Bu uyumu kurabilenler güzel ahlâk sahibidir. Bir de kendileriyle olduğu gibi çevreleriyle uyumsuz olan kişiler vardır ki bu tür insanların sözleriyle işleri birbirini tutmaz. Bunlara da kötü ahlâklı denir. Aslında ahlâkî faziletlerle iman ve ibadetler arasında son derece yakın bir ilişki vardır.
İlâhî dinlerin tek amacı, insanlar için dünya ve âhiret mutluluğunu sağlamaktır. Bu da Allah Teâlâ'ya kulluk ve O'nun yarattıklarına iyi davranmakla mümkün olur.
Hz. Peygamber'in (s.a.v) bütün hadisleri de insanların birbirlerine karşı iyi davranmaları konusunda birer emir mahiyetinde olup, müslümanlara görev yüklemektedir. Dolayısıyla İslâm'ın getirdiği ahlâk anlayışı her şeyden önce bir görev ahlâkıdır.
İbâdetleri fesâda uğratır, günah işlemeğe sebep olur. O, avam tabakası şurada dursun, âlimlerin bile müptelâ olduğu onulmaz bir hastalıktır. Hased edenin sonu felâket, yeri cehennemdir.
Uzun emel insanın hayır işlemesine engel olur. Üstelik kötülüğe ve şerre sevkeder. O insanlığı türlü felâketlere sürükleyen onulmaz bir hastalıktır. Uzun emel başlıca dört büyük tehlikeyi doğuru. Birinci tehlike : İbadet hususunda tenbelliğe ve ibadeti terketmeye sebep olur. Uzun emel eden kimse (Sonra yaparım. Daha önümde aylar, yıllar var. İbâdet geçmiş sayılmaz.) der.
SORU: Takvâ ne demektir, açıklar mısınız?
CEVAP: Takvâ aziz bir hazînedir. Sâhip olabilirsen onda neler neler olduğunu göreceksin. Mücevherler, kıymetli taşlar, bol ve nefîs yiyecekler, ganimet malları..
